Thông tin tổng hợp

Đứng riêng

Luận tội Rousseff: Điều gì tiếp theo cho Brazil?

Council on Foreign Relations đã phỏng vấn Matthew M. Taylor, Trợ lý cấp cao Nghiên cứu Mỹ Latinh về tình hình Brazil cho rằng Tổng thống Brazil Dilma Rousseff đã so sánh những nỗ lực buộc bà từ nhiệm với một cuộc đảo chính. Phiên tòa luận tội bà, có thể bắt đầu vào đầu tháng 5, diễn ra giữa một cuộc suy thoái kinh tế (kinh tế của Brazil đã giảm 3,8% trong năm ngoái), một vụ bê bối tham nhũng đã gài bẫy nhiều đồng minh và kẻ thù chính trị của Rousseff và tỷ lệ ủng hộ 1 con số. Matthew M. Taylor cho biết trong khi những tuyên bố về một cuộc đảo chính bị nghi ngờ, thì hoàn cảnh chính trị là bất thường. Taylor nói đa số các nhà lập pháp trong Quốc hội của Brazil, vốn đã bỏ phiếu luận tội bà, đã tự buộc tội mình tham nhũng. Ông nói thêm rằng việc Phó Tổng thống Michel Temer có thể sẽ đem lại những thách thức mới trong việc tạo ra một liên minh cầm quyền, bởi ông này gần như không được ưa thích như Rousseff.

– Rousseff và Đảng Lao động của bà đang mô tả những nỗ lực luận tội bà vì được cho là sử dụng tiền nhà nước bất hợp pháp để che đậy thâm hụt như một cuộc đảo chính chậm. Tại sao lại như vậy?

+ Lập luận mà Đảng Lao động đưa ra là việc thực hiện luận tội một người nào đó vì hành vi sai trái tài chính là chưa từng có ở Brazil. Và họ đã đúng về điều đó; đã có nhiều chính trị gia lạm dụng Luật trách nhiệm tài chính [một đạo luật năm 2000 điều chỉnh chi tiêu và ngân sách], nhưng không ai phải trả một cái giá khá lớn này. Rousseff cho biết chính quyền của bà đã sử dụng các quỹ cho các chương trình xã hội và cũng lưu ý rằng nhiều chính phủ trước cũng dính líu vào việc làm tương tự.

Những người chỉ trích bà Rousseff chỉ ra thực tế rằng quy mô của những lạm dụng tài chính của chính phủ bà là chưa từng có. Bản thân ngân hàng trung ương đã công bố số liệu cho thấy quy mô của các khoản tín dụng tài chính được phát hành lớn hơn 35 lần bất cứ những gì từng thấy ở cấp liên bang.

Có hai mặt này của điều này: Có một câu chuyện rất mạnh mẽ ở phe tả và bảo vệ cho Rousseff tìm cách gọi đây là golpismo [cuộc nổi dậy], và ở phe trung dung và phe hữu, có những người đang phản công chống lại điều này, lập luận rằng phế truất một tổng thống có dính líu vào các hành vi sai trái là tuân theo các quy tắc của hiến pháp.

– Quy trình luận tội xuất hiện vào giữa thời điểm tiến hành các cuộc điều tra về một vụ bê bối tham nhũng, được biết đến là Lava Jato (Chiến dịch “Rửa xe”, chỉ nơi hành động phi pháp lần đầu tiên bị phát hiện), nhằm vào công ty dầu khí nhà nước Petrobras. Điều này có liên quan như thế nào?

+ Những cáo buộc luận tội chỉ liên quan đến tài chính. Các kiến nghị luận tội, đã được đệ trình vào tháng 8/2015 và được thông qua ngày 17/4, có một số từ ngữ về tham nhũng, nhưng những cáo buộc thực sự đều liên quan đến quản lý yếu kém về tài chính và cái gọi là pedaladas – thao túng tài chính – điều được coi như những nỗ lực không trung thực nhằm che giấu chi tiêu của chính quyền liên bang mà không bao giờ được ủy quyền bởi Quốc hội.

Một cách riêng biệt, cuộc điều tra Lava Jato đã hướng vào sự tham nhũng tại Petrobras, trong số những hành vi tham nhũng khác. Do vai trò của Dilma là cựu Chủ tịch hội đồng quản trị của Petrobras (2003-2010) và là Bộ trưởng Mỏ và năng lượng [Bộ giám sát Petrobras] dưới thời Lula [cựu Tổng thống Luiz Inácio Lula da Silva], cuộc điều tra này động chạm trực tiếp vào thành tích quản lý của Rousseff.

Điều quan trọng là nhắc lại rằng tham nhũng không phải là một trong những cáo buộc chống lại tổng thống, ngay dù nhiều người trong số các đại biểu Quốc hội đã bỏ phiếu [vào ngày 17/4] đã nói về tham nhũng. Vì vậy, người ta có hai quá trình song song diễn ra ở đây: Người ta có nỗ lực luận tội, và nó được bọc trong lô-gích của Lava Jato, nhưng trên thực tế cơ sở pháp lý cho việc loại bỏ tổng thống là thuần túy tài chính. Đây là điểm bạn có thể thấy sự đạo đức giả của Quốc hội trong quyết định luận tội này: toàn bộ 3/5 Quốc hội đã bị buộc tội. Vì vậy, ngay cả khi họ gắn một cách sai lầm việc luận tội với tham nhũng, chính họ đang bị buộc tội tham nhũng và phạm tội.

– Phó Tổng thống Michel Temer sẽ lên nắm quyền nếu Thượng viện bỏ phiếu đưa Rousseff ra xét xử vào tháng 5. Ông này không được lòng dân và cũng đang bị điều tra tham nhũng. Chính phủ của ông ấy làm sao có thể ổn định?

+ Rất có thể ông ấy sẽ trở thành tổng thống lâm thời vào giữa tháng 5. Trong quá trình luận tội, một khi đa số Thượng viện bỏ phiếu ủng hộ việc chấp nhận những cáo buộc từ Hạ viện, tổng thống sẽ bị buộc rời nhiệm sở trong vòng 180 ngày. Vì vậy, ông sẽ là tổng thống lâm thời, và sau đó nếu 2/3 Thượng viện bỏ phiếu để loại bỏ Dilma, bà sẽ bị cách chức vĩnh viễn và Temer sẽ làm đến hết nhiệm kỳ tổng thống vào năm 2018.

Nếu Temer lên nắm quyền, ban đầu ông [sẽ] là tổng thống lâm thời và sau đó là tổng thống lâu dài. Dựa trên các xu hướng hiện nay, có vẻ như thể cả hai điều đó sẽ xảy ra. Nhưng một nhiệm kỳ tổng thống lâm thời [sẽ] rất phức tạp về chính trị bởi vì Temer không chỉ thúc đẩy quá trình phế truất [Rousseff], mà đồng thời ông ấy sẽ được kỳ vọng tập hợp một liên minh cầm quyền.

Hai điều này đi kèm với nhau, nhưng chúng không nhất thiết dẫn đến cùng một kết luận. Có thể rất khó khăn để ông ấy tập hợp một liên minh phế truất đồng thời cố gắng thương lượng một liên minh dài hạn hơn có thể thực hiện cải cách. Mức độ được lòng dân của ông gần với của Dilma, chỉ có 16% [Rousseff có 10% ủng hộ]. Chỉ có 2% người Brazil sẽ thực sự bỏ phiếu cho ông trong một cuộc bầu cử tổng thống.

Một số cuộc thăm dò được thực hiện trong số những người biểu tình đổ ra đường phố ủng hộ việc luận tội [cho thấy] 54% trong số họ cũng ủng hộ việc luận tội Temer. Những người ủng hộ việc luận tội Dilma cũng ủng hộ việc luận tội Temer. Tất nhiên, liên quan đến điều này là ông bị gắn với một số chương trình bất hợp pháp liên quan đến Lava Jato, và thực tế là, nếu trở thành tổng thống, người hỗ trợ ông về mặt pháp lý là Eduardo Cunha, vị chủ tịch bị thất sủng và đầy rẫy bê bối của Hạ viện. [Lưu ý: Temer, Cunha và Chủ tịch Thượng viện Renan Calheiros là thành viên của đảng PMDB trung dung].

– Các chính sách của Temer có khác biệt đáng kể so với của Rousseff hay không?

+ Trong việc tìm cách xây dựng cả hai liên minh – liên minh phế truất và liên minh cầm quyền – Temer đã nhấn mạnh rằng ông sẽ không thay đổi chính sách xã hội. Trên thực tế, [trong số] các vị trí nội các được đồn đoán bị rò rỉ là [nhà kinh tế] Ricardo [Paes de] Barros, nhân vật được nhiều người xem là người sáng lập về tri thức của Bolsa Familia, chương trình phúc lợi xã hội nhằm cung cấp hỗ trợ tài chính cho các gia đình nghèo ở Brazil. Các tín hiệu cho rằng Barros có thể trở thành kiến trúc sư của một chương trình Bolsa Familia mở rộng là một cách để giảm bớt những lời chỉ trích rằng chính phủ mới bằng cách nào đó có thể hạn chế các chính sách xã hội thành công do Đảng Lao động thực hiện.

Thay đổi lớn thứ hai là trong chính sách kinh tế. Tất cả những cái tên [mà đang được thảo luận] là những cái tên ủng hộ thị trường, ủng hộ cải cách và được người Brazil xác định là “những người có tư tưởng tân tự do”.

Ngay cả nếu tất cả các bên mà hiện tại dường như cùng hội cùng thuyền với Temer ủng hộ ông ấy, họ vẫn chỉ có 66% của Quốc hội hoặc của Hạ viện. Trong một hệ thống mà trong đó hầu hết các cải cách kinh tế lớn – cải cách thuế, cải cách lao động và cải cách an sinh xã hội, cũng như cải cách chính trị – sẽ đòi hỏi phải có những sửa đổi hiến pháp, đó không phải là một sự chênh lệch thật tuyệt vời giữa bên thắng cuộc và bên thua cuộc. Ngoài một loạt cuộc bỏ phiếu ủy ban, việc sửa đổi hiến pháp đòi hỏi 2 lần 60% phiếu bầu trong toàn thể Hạ viện, và thêm 2 lần 60% phiếu bầu tại Thượng viện. Điều này khiến không thể phạm sai lầm nhiều, đặc biệt là nếu mức độ được lòng dân của Temer suy giảm hoặc có những tiết lộ thêm từ cuộc điều tra Lava Jato gây căng thẳng cho liên minh cầm quyền.

– Tình trạng bất ổn này sẽ gây ảnh hưởng như thế nào đến khả năng đối phó với virus Zika và chuẩn bị cho Thế vận hội Mùa Hè ở Rio de Janeiro?

+ Tôi lạc quan một cách thận trọng khi xem xét hai vấn đề này. Thế vận hội đã trở thành một vấn đề phần lớn là của thành phố; vai trò của liên bang không còn quan trọng như trước nữa. [Brasilia đã] đóng góp về tài chính, còn quân đội sẽ tham gia vào phần bảo vệ an ninh, nhưng ngoài các vấn đề này ra, các hoạt động hàng ngày của Thế vận hội không còn nằm trong tay của chính quyền liên bang nữa, và công việc xây dựng cũng như các sự chuẩn bị khác có vẻ như đúng theo kế hoạch.

Tín hiệu báo trước cho sự lạc quan thận trọng này là tình trạng tham dự, và đó là nơi mà vấn đề virus Zika đóng một vai trò nhất định. Các con số gần đây nhất mà tôi được xem cho thấy doanh số bán vé đang ở khoảng 50% mức cần thiết, và điều đó chắc có liên quan nhiều đến nỗi sợ của khách nước ngoài khi đi tới Brazil. Tôi không nghĩ rằng [các quan chức sẽ] gặp phải khó khăn gì để lấp kín ghế vì sẽ có cả người Brazil cũng muốn đi xem, nhưng Zika chắc chắn sẽ vẫn là một mối lo ngại đáng kể. Thế vận hội sẽ diễn ra vào mùa khô ở Rio; do đó, Zika có thể ít đáng ngại hơn so với điều kiện khác. Zika là một nỗi lo và một thảm kịch, nhưng đó chỉ là một thảm kịch nữa trong một loạt các tấn bi kịch đã xảy ra với Brazil. Tôi không nghĩ rằng nó có tác động mang tính lâu dài kể cả với Thế vận hội lẫn đối với tương lai của Brazil.

– Mối liên kết giữa Mỹ và Brazil đang chặt chẽ đến mức nào, và liệu tình trạng bất ổn của Brazil có ảnh hưởng đến mối quan hệ này hay không?

+ Mối quan hệ này là khá chặt chẽ nếu xem xét vào thời điểm nhiệm kỳ đầu tiên của Dilma, thời điểm xảy ra các vụ tiết lộ của Snowden và sự đổ vỡ rất trầm trọng trong các mối quan hệ. [Ghi chú của người biên tập: Trong năm 2013, Edward Snowden, cựu nhân viên hợp đồng của NSA đã thông báo rằng Mỹ đã từng bí mật do thám Rousseff]. Chúng ta đã được thấy các nỗ lực tận tâm từ cả hai phía để tiến tới các cuộc đàm phán ngày càng gia tăng và cố gắng tìm ra các cách thức để làm việc cùng nhau, đôi khi chỉ ở cấp độ rất nhỏ, cho dù đó là hợp tác an ninh hoặc thư đề xuất tạo điều kiện thuận lợi về thương mại được ký vào năm ngoái.

Mỹ đang cố gắng một cách đúng đắn tránh tham dự vào tình hình chính trị nội bộ rất phức tạp của quá trình luận tội tại Brazil, nhưng tôi cũng nghĩ rằng Mỹ nhận ra rằng bất kỳ chính phủ nào lên nắm quyền cũng sẽ không trở thành một đối tác đặc biệt hữu ích trong hai năm còn lại của nhiệm kỳ tổng thống, dù là dưới quyền Temer hay Rousseff.

– Cuộc khủng hoảng của Brazil có ý nghĩa gì với các thể chế chính trị của nước này?

+ Những gì chúng ta thấy ở đây là một sự mất cân bằng giữa các thể chế ở Brazil. Có rất nhiều ví dụ, nơi mà các thể chế đã không hoạt động tốt như đáng ra nó phải như thế, từ sự vượt quyền của các công tố viên tiểu bang, âm mưu của phó tổng thống chống lại tổng thống, sự thật rằng có quá nhiều thành viên nghị viện có liên quan đến việc bỏ phiếu luận tội là có tham nhũng, Tòa án tối cao can thiệp theo nhiều cách khác nhau không thể dự đoán trước, và tất nhiên là cả chính phủ và cách nó sử dụng quyền bổ nhiệm. Các thể chế đã hoạt động không hoàn hảo một phần là do sự phân cực của các bên tham gia trong chính các thể chế này.

Mặt khác, nếu cuộc khủng hoảng này có một điểm sáng trong sự tăm tối, thì đó là do các hoạt động công tố đang được thực hiện tốt hơn so với trong quá khứ, các thẩm phán thể hiện sự hăng hái hơn, và công chúng đã ủng hộ mạnh mẽ đối với các nỗ lực ngăn chặn tham nhũng. Về dài hạn, tôi rất hy vọng rằng điều này sẽ dẫn tới một thay đổi trong cách mà việc kết liên minh đã hoạt động dưới thể chế tổng thống của Brazil và trong việc củng cố pháp trị ở Brazil. Nhưng, trong ngắn hạn, điều này tất nhiên đang tạo ra tình trạng bất ổn lớn. Chúng ta chắc sẽ còn tiếp tục chứng kiến tình trạng bất ổn này kéo dài tới tận cuối năm nay và có thể còn sang năm tiếp theo.

Advertisements

Trả lời

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s