Thông tin tổng hợp

Đứng riêng

Tàu ngầm không người lái de dọa làm gia tăng căng thẳng ở Biển Đông

Hôm 15/4, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Ashton Carter tuyên bố Mỹ sắp triển khai “Tàu ngầm thế hệ mới với nhiều kích thước và trọng tải khác nhau, điều quan trọng là những con tàu này có thể hoạt động ở vùng nước nông, nơi những tàu ngầm có người lái không thể hoạt động được”. Ông Ashton Carter lựa chọn thời điểm thăm tàu sân bay Stennis của Mỹ, đang hoạt động ở Biển Đông, để đưa ra tuyên bố này, mục đích là muốn gửi một thông điệp rõ ràng đến Trung Quốc.

Vai trò ban đầu của những phương tiện không người lái dưới nước này có thể là thu thập tin tức tình báo, giám sát và do thám. Tuy nhiên, chúng cũng có thể được sử dụng để theo dõi tàu ngầm “kẻ thù”, thậm chí phóng tên lửa và máy bay không người lái. Những tàu ngầm như vậy có thể dễ dàng xâm nhập lãnh hải thậm chí là các cảng biển mà không bị phát hiện. Trong bối cảnh tình hình căng thẳng ở Biển Đông như hiện nay, “mối de dọa” mang tính công nghệ này làm gia tăng những nghi ngờ gây tranh cãi về mặt luật pháp và chính trị xoay quanh việc sử dụng nó. Trên thực tế, sự phát triển tàu ngầm và vài trò của chúng tạo ra những xung đột với Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS) năm 1982.

Việc triển khai này rõ ràng sẽ làm phức tạp mối quan hệ vốn đã căng thẳng giữa Mỹ và Trung Quốc liên quan đến các hoạt động giám sát ở Biển Đông. Mối quan hệ Mỹ-Trung vốn đã được thử thách rất lớn bởi các cuộc chạm trán giữa các lực lượng hai nước như vụ EP-3 (năm 2001), Bowditch (năm 2001), Impeccable (năm 2009), Cowpens (năm 2013) và Poseidon (2014). Những vụ việc này tất cả đều dính dáng đến các thách thức của Trung Quốc đối với các tàu và máy bay giám sát của hải quân Mỹ đang thực hiện nhiệm vụ trong vùng Đặc quyền kinh tế 200 hải lý mà Trung Quốc cho là một mối đe dọa đối với an ninh của nước này.

Trung Quốc và Mỹ đều có những bước đi mang tính chiến lược. Trung Quốc đang phát triển cái mà Mỹ gọi là “chiến lược tự kiềm chế khu vực – area denial strategy” vốn được lập ra để kiểm soát “những vùng biển gần” của Trung Quốc và ngăn chặn sự can dự của Mỹ trong trường hợp xảy ra xung đột giữa Trung Quốc và Đài Loan. Phản ứng của Mỹ là khái niệm cuộc chiến trên không và trên biển, với mục đích là làm tê liệt sự chỉ huy, kiểm soát, liên lạc, máy tính và tình báo, hệ thống giám sát và do thám của Trung Quốc. Đây là “mũi giáo” cho cả hai, và cả hai đều cố gắng để thống trị/kiềm chế lĩnh vực này bao trùm các vùng biển gần Trung Quốc, cả trên không và dưới nước. Đối với cả hai nước, những phương tiện không người lái đang trở thành các con bài chủ lực.

Mỹ đang nhanh chóng chuyển hướng sử dụng máy bay do thám không người lái trên không và trên mặt đất, cũng như những tàu ngầm do thám không người lái phục vụ mục đích giám sát. Một số nước trong khu vực, bao gồm Trung Quốc, Malaysia và Thái Lan, không cho phép các hoạt động quân sự trong Vùng Đặc quyền kinh tế của họ mà không có sự cho phép. Do đó, việc sử dụng các phương tiện không người lái đang tạo ra tranh cãi: Tháng 6/2011, các máy bay phản lực của Trung Quốc “xua đuổi” một máy bay do thám không xác định của Mỹ – có tin đồn là một chiếc máy bay Global Hawk – trên eo biển Đài Loan. Mặc dù Trung Quốc lên tiếng phản đối, cho rằng những chuyến bay như vậy “hủy hoại nghiêm trọng lòng tin lẫn nhau và là một rào cản trong việc cải thiện quan hệ quân sự”, trong khi Chủ tịch Hội đồng tham mưu trưởng Liên quân Mỹ thời đó, Đô đốc Michael Mullen, tuyên bố sẽ tiếp tục đẩy mạnh các chuyến bay giám sát như vậy.

Trong nhiều thập kỷ, các vệ tinh quân sự và dân sự đã tiến hành các nghiên cứu khoa học biển ở những vùng Đặc quyền kinh tế của các quốc gia khác mà không có sự cho phép – hoặc đôi khi ngay cả sự hiểu biết – theo yêu cầu của UNCLOS. Tuy nhiên, ngày nay đã có sự “dàn trận” mới của những phương tiện này.

Chiếc Seaglider chỉ là một ví dụ. Đây là con tàu loại nhỏ, không người lái, tiết kiệm năng lượng, sử dụng hình thức mới của động cơ đẩy để thay đổi sức nổi của tàu và cho phép tàu lên, xuống như một biện pháp để di chuyển về phía trước. Những con tàu này có nhu cầu năng lượng cực kỳ thấp, cho phép cả độ bền và tàng hình do sự vắng mặt của động cơ gây tiếng ồn. Điều này làm cho chúng lý tưởng cho nhiệm vụ giám sát.

Những tiến bộ này sẽ tạo ra các vấn đề pháp lý và chính trị. Luật pháp quốc tế, trong đó có công ước Liên hiệp quốc, ngăn cấm bay ngang qua phạm vi lãnh hải nước ngoài 12 hải lý mà không được phép. Và trong vùng lãnh hải nước ngoài, tàu ngầm – có người lái hoặc không người lái – phải nổi lên mặt nước và treo cờ của họ. Trong vùng EEZ 200 hải lý, người nước ngoài không thể tiến hành nghiên cứu khoa học mà không được phép.

Máy bay không người lái trên mặt đất và tàu ngầm không người lái có thể sẽ bị “để ý” bởi một số “thiết bị” nghiên cứu khoa học biển. Một số quốc gia như Trung Quốc tuyên bố rằng công tác trắc địa phục vụ mục đích quân sự là “công tác chuẩn bị chiến trường” và vì thế “phi hòa bình” và không được phép.

Với những khác biệt về mặt pháp lý và chiến lược, sự phát triển của các máy bay không người lái chắc chắn trở thành những căng thẳng chính trị khi quy mô và phạm vi hoạt động thu thập thông tin tình báo mở rộng, bao gồm các mức độ hoạt động chưa từng có trong thời bình. Một khi xâm nhập nhiều hơn, chúng sẽ tạo ra những căng thẳng và khủng hoảng thường xuyên hơn, dẫn đến sự ổn định ít hơn trong những khu vực bị ảnh hưởng như các vùng biển Hoa Đông và Biển Đông.

Trung Quốc đang cố gắng để bắt kịp và đã đạt được tiến bộ đáng kể. Những tiến bộ được thể hiện rõ nhất ở những chiếc máy bay không người lái, song nước này cũng đang thúc đẩy sự phát triển của tàu ngầm và tàu mặt đất không người lái. Nỗ lực này ít nhất một phần là do tính thiết thực trong các tranh chấp lãnh thổ trên biển.

Việc Trung Quốc sử dụng các máy bay không người lái ở biển Hoa Đông đã gây lên những căng thẳng chính trị. Để đáp trả lại việc triển khai máy bay không người lái có chủ ý của Trung Quốc, Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản Itsunori Onodera đã tuyên bố rằng Tokyo sẽ “tính đến việc bắn hạ các máy bay không người lái đi vào không phận Nhật Bản”, điều này rõ ràng đã làm gia tăng khả năng leo thang căng thẳng. Ngay sau đó, Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe đã thông qua một kế hoạch cho phép lực lượng phòng vệ Nhật Bản “sử dụng máy bay không người lái xâm nhập không phận nước này”. Đáp trả tuyên bố của ông Abe, người phát ngôn Bộ Quốc phòng Trung Quốc nói rằng việc bắn hạ một chiếc máy bay không người lái của Trung Quốc sẽ tạo nên một “hành động chiến tranh”.

Phải làm gì? Lựa chọn mặc định là “không làm gì” – điều này chỉ khiến cho các quy định phát triển. Tuy nhiên, không làm gì có nghĩa là nơi mà các văn bản của một hiệp ước bỏ lại những vấn đề không rõ ràng hoặc chưa được giải quyết, việc thực hành của các quốc gia sẽ trở nên đặc biệt quan trọng đối với việc xác định sự giải thích các điều khoản của hiệp ước. Việc tăng cường sử dụng máy bay không người lái thậm chí có thể kích hoạt một “thời điểm Grotian”, trong đó những hay đổi nhanh chóng, căn bản trong công nghệ sẽ thúc đẩy sự hình thành của luật tập quán quốc tế.

Nếu như nhiều quốc gia ven biển đơn phương ban hành luật quốc gia, cấm các hoạt động quân sự và thu thập tin tức tình báo nhất định bằng cách đưa máy bay không người lái vào trong và trên các vùng tài phán của họ, thì việc cấm những hoạt động như vậy có thể trở thành một phần của luật tập quán quốc tế thông qua thực tiễn quốc gia, bất chấp sự phản đối từ một số nước.

Mỹ và Trung Quốc có thể cố gắng để giải quyết trước những khó khăn và thương lượng các hướng dẫn tự nguyện cho việc sử dụng các máy bay do thám ở vùng biển thuộc quyền tài phán của nước ngoài. Nhưng, tất nhiên, những người theo chủ nghĩa thực tế sẽ lập luận rằng Mỹ sẽ duy trì lợi thế công nghệ của mình và do đó không đồng ý bất kỳ hạn chế nào. Như vậy, có khả năng là các sự cố quốc tế sẽ phải kéo dài để cho thấy sự cần thiết phải làm như vậy.

Advertisements

Trả lời

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s