Thông tin tổng hợp

Đứng riêng

Sáu kịch bản về diễn biến chính trường Thái Lan

Bầu cử? Một cuộc đảo chính nữa? Người dân nổi dậy? Thái Lan sẽ đi về đâu? Theo các học giả nếu quân đội cố tình kéo dài sự tồn tại của chính quyền quân sự, một cuộc nổi dậy của nhân dân là không thể tránh khỏi.

Sau gần 10 năm khủng hoảng chính trị ở Thái Lan, biểu tình tiếp nối biểu tình và đảo chính tiếp nối đảo chính, tương lai chính trị của Thái Lan thật khó dự đoán. Chính quyền quân sự sẽ kéo dài bao lâu nữa? Khi nào bầu cử được tổ chức? Đó là những câu hỏi mà nhiều người đã cố tìm câu trả lời.

Tướng Prawit Wongsuwan, nhân vật thứ hai của chính quyền quân sự, hồi tháng trước đã nói rằng thậm chí, sau khi tổng tuyển cử được tổ chức, quân đội sẽ phải duy trì quyền kiểm soát đối với chính phủ dân sự trong 5 năm nữa bởi đó là “điều cần thiết” cho “giai đoạn chuyển giao”.

Chưa rõ tướng này muốn nói gì khi đề cập đến cụm từ “giai đoạn chuyển giao”. Cụm từ này thực ra đã từng được các chính trị gia, các học giả và giới truyền thông sử dụng trong vài năm qua. Ý nghĩa của nó vì thế cũng khác nhau một cách đầy tranh cãi. Đó có thể là một giai đoạn chuyển giao đến nền dân chủ, một giai đoạn bán dân chủ, một chính quyền toàn trị và cuối cùng quan trọng không kém, một giai đoạn chuyển giao của chế độ quân chủ. Những tin tức lặp đi lặp lại về sự đàn áp những người chỉ trích và các nhân vật tranh đấu đã tạo ra bầu không khi sợ hãi ngăn cản người Thái thảo luận tự do và thấu đáo về cách vận hành giai đoạn chuyển giao này.

Có 6 kịch bản được đưa ra cho nền chính trị Thái Lan: Một là chế độ hỗn hợp. Hai là một cuộc trưng cầu dân ý thất bại. Ba là một cuộc đảo chính kép. Bốn là chính quyền quân sự trong lâu dài. Năm là người dân nổi dậy và sáu là một kết thúc có hậu.

Các kịch bản này được đưa ra dựa trên cứ liệu, các suy đoán và phân tích, thậm chí là những đồn đoán, tất cả sẽ được phân tích qua lăng kính đa chiều của khoa học chính trị.

Kịch bản 1: Chế độ hỗn hợp bán dân chủ

Dự thảo cuối cùng của hiến pháp mới được chính thức công bố ngày 29/3 và rõ ràng là nhằm hạn chế sự ổn định chính trị của một chính phủ đa số. Bản hiến pháp này, nếu được thông qua, sẽ thể chế hóa quân đội như là một lực lượng lãnh đạo thực sự của Thái Lan thông qua nhiều cơ chế khác nhau. Ví dụ, quân đội có thể bổ nhiệm 250 thượng nghị sĩ có nhiệm kỳ 5 năm và 6 ghế thượng nghị sĩ mặc định là của các lãnh đạo cấp cao quân đội và cảnh sát. Thượng viện sẽ có quyền bác bỏ các đạo luật do Hạ viện đề xuất và khởi xướng một cuộc luận tội đối với cơ quan hành pháp.

Dự thảo này cũng cho phép một nhân vật không là nghị sĩ dân bầu trở thành Thủ tướng. Với việc hệ thống bầu cử mới nhằm mục đích ngăn chặn sự ra đời của một chính phủ độc đảng, càng có nhiều khả năng Thái Lan sẽ có một Thủ tướng không phải là nghị sĩ dân bầu, như nội dung trong hiến pháp mới cho phép.

Học giả Surachart Bamrungsuk đến từ Đại học Chulalongkorn, một chuyên gia về quân đội Thái Lan đã gọi cấu trúc chính trị này là chế độ hỗn hợp, một chế độ mà trong đó, chính phủ dân cử bị các thể chế khác kiểm soát. Chế độ này sẽ đưa Thái Lan trở về nền bán dân chủ cách đây 3 thập kỷ. Vị thủ tướng không phải nghị sĩ dân bầu khi đó là Tướng Prem Tinsulanonda và ông ta đã cầm quyền trong 8 năm liên tục (1970-1978).

Ông Surachart nhận định: “Bầu cử chỉ là hình thức, quyền lực thật sự vẫn nằm trong tay quân đội”.

Kịch bản này sẽ chỉ xảy ra khi dự thảo hiến pháp mới vượt qua cuộc trưng cầu dân ý vào tháng 8 tới. Nếu mọi thứ diễn ra êm ả theo đúng lộ trình của chính quyền quân sự và không xảy ra bất kỳ sự cố chính trị nào, tổng tuyển cử có thể sẽ được tổ chức vào tháng 12/2017.

Suriyasai Katasila, một chuyên gia về phong trào xã hội và từng là đồng thủ lĩnh của lực lượng cánh hữu Liên minh nhân dân vì dân chủ (PAD) cũng nhận định rằng người dân và các chính đảng giờ đây đã “chán ốm” chính quyền quân sự. Họ muốn dân chủ được tái thiết lập càng sớm càng tốt vì thế, đi theo lộ trình trên là con đường ngắn nhất.

Ông này nói: “Thậm chí, các chính trị gia Pheu Thai, những người liên tục bác bỏ dự thảo hiến pháp rốt cuộc cũng sẽ bỏ phiếu cho nó. Họ là các chính trị gia. Cuộc sống của họ gắn liền với các cuộc bầu cử. Về sau này, họ có thể điều chỉnh những điều họ không thích trong bản hiến pháp nhưng trước hết họ phải bước vào cuộc bầu cử”.

Kịch bản 2: Cuộc trưng cầu dân ý thất bại

Cuộc trưng cầu dân ý có thể thất bại vì 2 nguyên nhân. Thứ nhất là công chúng sẽ bác bỏ dự thảo hiến pháp và thứ hai là chính quyền quân sự hoặc sẽ đình chỉ cuộc trưng cầu dân ý hoặc sẽ hủy bỏ kết quả trưng cầu. Trong vài tháng qua, chúng ta đã chứng kiến nhiều phe nhóm khác nhau phản đối dự thảo hiến pháp. Đảng Pheu Thai đã ra một thông cáo kêu gọi người dân bác bỏ dự thảo, thậm chí điều này sẽ trì hoãn việc tổ chức tổng tuyển cử.

Thông cáo của Pheu Thai viết: “Đảng Pheu Thai hiểu rõ rằng người dân đang chờ đợi và mong muốn sớm tổ chức tổng tuyển cử nhưng một cuộc bầu cử được tổ chức theo các luật lệ không dân chủ sẽ chỉ tạo ra thêm các rắc rối cho người dân và đất nước, đó là những rắc rối khó giải quyết”.

Hơn thế, việc chính quyền quân sự quản lý đất nước trong 2 năm qua đã gây ra sự bất mãn không chỉ trong hàng ngũ phe Áo Đỏ mà cả phe Áo Vàng. Chính quyền quân sự đã ban hành một số luật lệ hỗ trợ đầu tư nhưng cũng khiến người dân phẫn nộ như việc thông qua quy trình EIA (quy trình phê chuẩn nhanh) đối với dự án chính phủ và miễn áp dụng các quy định về quy hoạch đô thị đối với những đặc khu kinh tế, điều sẽ gây ra các thiệt hại về môi trường và kinh tế đối với các cộng đồng cư dân địa phương. Các chính sách bị những tổ chức dân sự xã hội chỉ trích quyết liệt và phần lớn thành viên các tổ chức này có quan điểm chống Thaksin.

Suriyasai Katasila nói rằng chính quyền quân sự đang đi sai hướng. Tầng lớp trung lưu và phe chống Thaksin muốn chính quyền quân sự cải cách chính trị Thái Lan và hệ thống hành chính nhưng chính quyền này lại phải dựa vào các cơ chế quan liêu để điều hành đất nước. Vì thế, điều mà chính quyền quân sự đã làm trong 2 năm qua là tái tập trung bộ máy quan liêu, chứ không phải là cải cách đất nước. Trong hoàn cảnh này, Suriyasai cho rằng chính quyền quân sự sẽ dần mất đi lực lượng ủng hộ.

Tuy nhiên, nếu chính quyền quân sự cho rằng dự thảo hiến pháp sẽ bị bác bỏ, họ có thể sẽ tự hủy cuộc trưng cầu dân ý. Siripan Nogsuan Sawasdee, một chuyên gia về các thể chế chính trị thuộc Đại học Chulalongkorn nói rằng chính quyền quân sự rõ ràng e ngại về kịch bản đó và điều này được thấy rõ ở việc đẩy mạnh đàn áp các cuộc tranh luận và các chiến dịch vận động bác bỏ dự thảo hiến pháp.

Phát biểu tại một cuộc hội thảo về hiến pháp mới, Siripan nói: “Nếu cử tri bác bỏ dự thảo hiến pháp, điều đó có thể được diễn giải là một sự chối bỏ Hội đồng Quốc gia vì Hòa bình và Phát triển (NCPO)”.

Người ta đã chứng kiến các hành động của chính quyền nhằm bịt miệng các tiếng nói phản dự thảo hiến pháp và cuộc trưng cầu dân ý. Chính quyền đã nhiều lần liên tục dọa dẫm các nhóm phản đối hiến pháp. Ít nhất 3 sự kiện công chúng thảo luận về nội dung dự thảo hiến pháp đã bị cấm trong vài tháng qua. Theo Dự luật trưng cầu dân ý năm 2016, người nào công khai phản đối trưng cầu dân ý sẽ bị phạt tù đến 10 năm. Dự luật này cũng trao quyền điều phối tất cả các chiến dịch liên quan đến dự thảo hiến pháp cho Ủy ban bầu cử quốc gia (EC). Rõ ràng, việc này có thể được nhìn nhận như sự tức giận của chính quyền quân sự đối với các nhân vật kêu gọi phá hoại trưng cầu dân ý.

Kịch bản này có thể không gây bất ngờ bởi chính quyền quân sự đã nói rõ là họ sẽ làm gì nếu dự thảo bị bác bỏ. Tuy nhiên, Ủy ban soạn thảo hiến pháp (CDC) nói rằng họ có thể sử dụng lại hiến pháp tạm thời năm 2014, phê chuẩn và biến nó thành một bản hiến pháp lâu dài.

Amorn Wanitwiwat, người phát ngôn của CDC đã từng phát biểu của tại Hội đồng Lập pháp quốc gia (Quốc hội Thái Lan) như sau: “Nếu dự thảo bị bác bỏ, chúng ta có thể sẽ có một hiến pháp lâm thời và tôi không biết là chính quyền sẽ soạn thảo cái mới thế nào”.

Kịch bản này có thể sẽ còn tồi tệ hơn do Điều 44 trong hiến pháp lâm thời vốn trao cho các tướng lĩnh toàn quyền để làm mọi thứ triệu tập người đến trình diện, ban hành luật lệ và phê chuẩn các dự án của chính phủ.

Kịch bản 3: Đảo chính kép

Từ cuối năm 2014, đã xuất hiện các đồn đoán về một cuộc đảo chính lật đổ NCPO. Mọi thứ bắt đầu từ một cuộc phỏng vấn của Đại tướng Chavalit Yongchaiyudh, cựu Thủ tướng và Tư lệnh tối cao các lực lượng vũ trang. Trong cuộc phỏng vấn này, Tướng Chavalit đã nói: “Đây là một lời khuyến cáo chân thành. Trong năm tới (2015), chính quyền quân sự phải hứng chịu nhiều khó khăn như kinh tế toàn cầu và bất ổn chính trị xuất phát từ việc soạn thảo hiến pháp. Hãy coi chừng xảy ra đảo chính! Khi bạn đến, người dân trao tặng bạn hoa hồng nhưng khi bạn rời đi, người dân có thể sẽ ném đá bạn”.

Hơn thế, đồn đoán về một đảo chính kép đã lan rộng trên các đài phát thanh của phe Áo Đỏ và ấn phẩm truyền thông do những nhân vật lưu vong của phe này soạn ra.

Tuy nhiên, học giả Surachart Bamrungsuk lại cho rằng khả năng xảy ra một cuộc đảo chính kép là thấp do quân đội vẫn còn khả năng duy trì sự đoàn kết. Sự thực là quân đội vẫn có thể xử lý “chìm xuồng” mọi vụ bê bối và dập tắt các lời đồn đoán trong thời gian ngắn mà không hề xuất hiện bất kỳ dấu hiệu chia rẽ nội bộ nào đã cho thấy sự cố kết của các tướng lĩnh vẫn rất mạnh.

Ông Surachart Bamrungsuk nhận định: “Một cuộc đảo chính kép lật đổ chính quyền quân sự hiện nay chỉ là điều huyễn tưởng”.

Kịch bản 4: .Chính quyền quân sự kéo dài

Ông Pavin Chachavalpongpun, một học giả lưu vong nhận định rằng quân đội đã nắm lấy quyền lực nhằm kiểm soát giai đoạn chuyển giao của nền quân chủ Thái Lan. Quân đội đang lợi dụng sự lo lắng của người dân và sẽ kéo dài điều này chừng nào họ còn có thể. Họ phải đảm bảo rằng nếu hiện trạng thay đổi, lợi ích họ vẫn được giữ nguyên.

Ông Pavin Chachavalpongpun nói: “Chính quyền quân sự đang tận dụng khoảng trống quyền lực để kiểm soát sự lo ngại về giai đoạn chuyển giao”.

Puangthong Pawakapan, một học giả về khoa học chính trị tại Đại học Chulalongkorn, cho rằng giai đoạn chuyển giao sẽ chỉ chấm dứt khi quân đội cảm thấy đất nước hòa bình và không tồn tại bất kỳ mối đe dọa nào. Điều này có nghĩa là các tướng lĩnh sẽ tiếp tục nắm giữ quyền lực trong nhiều năm nữa, bởi quân đội sẽ chính là lực lượng quyết định liệu đất nước có hòa bình hay chưa. Puangthong nói: “Đối với quân đội, đất nước luôn bị đe dọa”.

Kịch bản 5: Người dân nổi dậy

Nhân tố chủ chốt trong kịch bản này là lực lượng Áo Vàng và phần lớn trong số họ thuộc tầng lớp trung lưu. Hiện tại, họ là lực lượng quần chúng ủng hộ chính của chính quyền quân sự bởi họ tin rằng quân đội là lực lượng duy nhất có thể cứu Thái Lan khỏi cái gọi là “Chế độ Thaksin” vốn đầy rẫy tham nhũng và những điều vô đạo đức.

Học giả Puangthong Pawakapan cho rằng chính quyền quân sự càng tại vị thì nạn tham nhũng lại càng có khả năng phát sinh. Lực lượng Áo Vàng sẽ nhận ra rằng quân đội không còn là một giải pháp và rốt cuộc sẽ chống lại chính quyền quân sự.

Theo phân tích của học giả Surachart Bamrungsuk, khủng hoảng kinh tế toàn cầu và nạn hạn hán nghiêm trọng trong năm nay sẽ kích động sự phẫn nộ của người dân và việc chính quyền quân sự không thể giải quyết các khủng hoảng sẽ càng làm tầng lớp trung lưu ngày càng bất bình. Ông Surachart nhận định: “Tầng lớp trung lưu ở các nước Mỹ Latinh từng ủng hộ nhiệt thành các chính phủ quân sự nhưng khi các tướng lĩnh không thể giải quyết các cuộc khủng hoảng kinh tế, tầng lớp này rốt cuộc lại nổi lên chống lại họ bởi đây là tầng lớp xem điều kiện sống tốt đẹp, đầy đủ là ưu tiên hàng đầu”.

Theo ông Apichat Satitniramai, một nhà kinh tế học thuộc Đại học Thammasat, dự thảo hiến pháp mới, nếu được thông qua, sẽ tạo ra các điều kiện dẫn tới việc người dân nổi dậy. Ông nói rằng hiến pháp mới sẽ hạn chế các cơ hội của người dân được mưu cầu các lợi ích của mình một cách hòa bình thông qua các thể chế chính trị. Thêm vào đó là việc bản hiến pháp này bao hàm nhiều cơ chế khác nhau nhằm cản trở việc sửa đổi nó và điều này sẽ không dẫn đến điều tốt đẹp. Ông Apichat nói: “Điều này khiến tôi rất bi quan. Tôi không biết nó rốt cuộc sẽ ra sao nhưng mọi thứ sẽ không trở nên tốt đẹp được. Khi bạn khóa chặt tất cả các con đường để người dân có thể tranh đấu một cách hòa bình, họ sẽ chiến đấu theo bất kỳ phương cách nào họ có thể”.

Kịch bản 6: Một kết thúc có hậu?

Một kết thúc có hậu là hoàn toàn có thể xảy đến đối với Thái Lan nhưng các điều kiện để kịch bản này xảy ra vẫn chưa xuất hiện. Một trong những điều kiện đó là phe dân chủ phải thương lượng được với quân đội.

Pitch Pongsawat, một nhà khoa học chính trị tại Đại học Chulalongkorn nhìn nhận rằng quân đội thực sự tin rằng họ là những người gìn giữ hòa bình. Ông cho rằng quân đội không chỉ muốn bảo vệ lợi ích của riêng họ. Quân đội can thiệp vào chính trường bởi họ thực sự tin rằng Thái Lan đang chìm trong hỗn loạn và thực tâm muốn đảm bảo rằng sự hỗn loạn đó không tái diễn. Đó là lý do dự thảo hiến pháp mới bao hàm nhiều cơ chế khác nhau nhằm hạn chế quyền lực của một chính phủ dân bầu bởi quân đội tin rằng nếu chính phủ được bầu lên có trọn vẹn quyền lực chính trị, sự hỗn loạn lại tái sinh.

Dù phần lớn không đồng ý với cách tư duy này và giải pháp kiểu như trên, người ta phải thừa nhận rằng quân đội là lực lượng đóng vai trò quan trọng trong nền chính trị Thái Lan. Hiện tại, chúng ta đang chứng kiến một phe đối kháng mạnh mẽ với quân đội và một phe kiên định ủng hộ họ. Tình trạng này sẽ không dẫn đến một kết cục hòa bình. Người dân sẽ phải gây sức ép để các chính đảng thương lượng với quân đội và tìm ra một giải pháp chung.

Pitch Pongsawat nói: “Các chính trị gia phải trấn an quân đội rằng những điều họ lo ngại sẽ không bao giờ tái diễn. Đó là cách mà chúng ta lại có được dân chủ mà không cần phải đổ máu”.

Tuy nhiên, ông Pitch lại nói thêm là chính quyền quân sự sẽ tạo ra một bầu không khí sợ hãi khiến người dân quá sợ hãi để bày tỏ những gì họ thực sự nghĩ trong lòng. Trong bầu không khí đó, quân đội sẽ không bao giờ biết được công chúng cảm nhận thế nào về họ. Do thế, thương lượng khó có thể xảy ra. Ông Pitch bày tỏ: “Để sống hòa bình trong chế độ độc tài, người dân trong đó có bản thân tôi, phải nói năng, hành xử khác với những gì đang nghĩ. Và đó sẽ là một điều bình thường mới có trong nền chính trị Thái Lan”.

Advertisements

Trả lời

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s